{"id":3313,"date":"2026-05-07T10:42:07","date_gmt":"2026-05-07T08:42:07","guid":{"rendered":"https:\/\/stadtmanufaktur.info\/?page_id=3313"},"modified":"2026-05-07T11:36:35","modified_gmt":"2026-05-07T09:36:35","slug":"iwiq","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/stadtmanufaktur.info\/en\/reallabore\/iwiq\/","title":{"rendered":"IWIQ"},"content":{"rendered":"<p><div class=\"fusion-fullwidth fullwidth-box fusion-builder-row-1 fusion-flex-container nonhundred-percent-fullwidth non-hundred-percent-height-scrolling\" style=\"--awb-background-position:center top;--awb-background-blend-mode:darken;--awb-border-sizes-top:0px;--awb-border-sizes-bottom:0px;--awb-border-sizes-left:0px;--awb-border-sizes-right:0px;--awb-border-radius-top-left:0px;--awb-border-radius-top-right:0px;--awb-border-radius-bottom-right:0px;--awb-border-radius-bottom-left:0px;--awb-flex-wrap:wrap;\" ><div class=\"fusion-builder-row fusion-row fusion-flex-align-items-flex-start fusion-flex-content-wrap\" style=\"max-width:1352px;margin-left: calc(-4% \/ 2 );margin-right: calc(-4% \/ 2 );\"><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-0 fusion_builder_column_1_1 1_1 fusion-flex-column\" style=\"--awb-padding-top:20px;--awb-padding-right:20px;--awb-padding-bottom:20px;--awb-padding-left:20px;--awb-bg-color:#16a085;--awb-bg-color-hover:#16a085;--awb-bg-position:center top;--awb-bg-blend:screen;--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:100%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:1.92%;--awb-margin-bottom-large:20px;--awb-spacing-left-large:1.92%;--awb-width-medium:100%;--awb-order-medium:0;--awb-spacing-right-medium:1.92%;--awb-spacing-left-medium:1.92%;--awb-width-small:100%;--awb-order-small:0;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><div class=\"fusion-separator fusion-full-width-sep\" style=\"align-self: center;margin-left: auto;margin-right: auto;margin-top:20px;width:100%;\"><\/div><div class=\"fusion-text fusion-text-1 weiss\" style=\"--awb-content-alignment:center;--awb-font-size:26px;--awb-line-height:36px;--awb-text-color:#ffffff;\"><h1 style=\"text-align: center;\">Reallabor<\/h1>\n<\/div><div class=\"fusion-text fusion-text-2 weiss\" style=\"--awb-content-alignment:center;--awb-font-size:26px;--awb-line-height:36px;--awb-text-color:#ffffff;\"><h1 style=\"text-align: center;\">Integrierte Wasser- und W\u00e4rmer\u00fcckgewinnung im Quartier<\/h1>\n<\/div><div class=\"fusion-text fusion-text-3 weiss\" style=\"--awb-content-alignment:center;--awb-font-size:26px;--awb-line-height:36px;--awb-text-color:#ffffff;\"><h2>IWIQ<\/h2>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"fusion-fullwidth fullwidth-box fusion-builder-row-2 fusion-flex-container nonhundred-percent-fullwidth non-hundred-percent-height-scrolling\" style=\"--awb-border-radius-top-left:0px;--awb-border-radius-top-right:0px;--awb-border-radius-bottom-right:0px;--awb-border-radius-bottom-left:0px;--awb-flex-wrap:wrap;\" ><div class=\"fusion-builder-row fusion-row fusion-flex-align-items-flex-start fusion-flex-content-wrap\" style=\"max-width:1352px;margin-left: calc(-4% \/ 2 );margin-right: calc(-4% \/ 2 );\"><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-1 fusion_builder_column_1_2 1_2 fusion-flex-column\" style=\"--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:50%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:3.84%;--awb-margin-bottom-large:20px;--awb-spacing-left-large:3.84%;--awb-width-medium:50%;--awb-order-medium:0;--awb-spacing-right-medium:3.84%;--awb-spacing-left-medium:3.84%;--awb-width-small:100%;--awb-order-small:0;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><div class=\"fusion-text fusion-text-4\"><p class=\"wp-block-heading\">Im Reallabor IWIQ (&#8220;Integrierte Wasser- und W\u00e4rmer\u00fcckgewinnung im\u00a0 Quartier&#8221;) wird unter realen Bedingungen erprobt, wie Grauwasserrecycling und W\u00e4rmer\u00fcckgewinnung in Bestandsgeb\u00e4uden umgesetzt und skaliert werden k\u00f6nnen. Die technologische Innovation liegt in der Aufbereitung von leicht n\u00e4hrstoffreichem Grauwasser (aus Bad, K\u00fcche und Waschmaschine) zu hochwertigem Betriebswasser, das unter anderem f\u00fcr Toilettensp\u00fclung, Waschmaschinen oder Bew\u00e4sserung genutzt werden kann. Damit lassen sich bis zu 60 % des Trinkwasserverbrauchs einsparen.<\/p>\n<p>Parallel wird die im Grauwasser enthaltene W\u00e4rme \u00fcber W\u00e4rmetauscher und W\u00e4rmepumpen zur\u00fcckgewonnen, wodurch bis zu 60 % des Energiebedarfs f\u00fcr Warmwasser gedeckt und perspektivisch auch Nahw\u00e4rmenetze gespeist werden k\u00f6nnen. Innovativ ist die Integration dieser Systeml\u00f6sung in Bestandsgeb\u00e4ude w\u00e4hrend der energetischen Sanierung \u2013 unter Einsatz von Building Information Modeling und neuen Verlegekonzepten f\u00fcr ein zweites Leitungsnetz. Erg\u00e4nzt wird dies durch datengetriebene Betriebsoptimierung und Verfahrenserweiterung der Aufbereitung sowie einen Lernort, der die Beteiligung von Wohnungsunternehmen, Beh\u00f6rden, Handwerk und \u00d6ffentlichkeit sicherstellt und so die \u00dcbertragung in andere Quartiere\u00a0 erm\u00f6glicht.<\/p>\n<p>Berlin als Experimentierfeld f\u00fcr eine sozial-\u00f6kologische Transformation des Wirtschaftslebens \u2013die\u00a0<a href=\"https:\/\/www.berlin.de\/sen\/web\/\"><strong>Berliner Senatsverwaltung f\u00fcr Wirtschaft, Energie und Betriebe<\/strong><\/a>\u00a0(SenWiEnBe) verfolgt diese Idee mit dem\u00a0<a href=\"https:\/\/www.berlin.de\/sen\/wirtschaft\/gruenden-und-foerdern\/innovationsfoerderung\/artikel.1581986.php#headline_1_2\"><strong>Pilotprogramm zur F\u00f6rderung von wirtschaftsorientierten Reallaboren<\/strong><\/a>. Damit soll die Erprobung innovativer und komplexer Systeml\u00f6sungen unter realen Bedingungen finanziell gef\u00f6rdert werden. Initiativen, die ein hohes Wertsch\u00f6pfungs- und Transferpotential aufweisen sowie regulatorisches und administratives Lernen erm\u00f6glichen, sollen dabei vorrangig zum Zuge kommen.\u00a0\u00a0Unter den insgesamt 56 eingereichten Vorhaben konnten sich drei f\u00fcr eine F\u00f6rderung durchsetzen. In einer dreij\u00e4hrigen Umsetzungsphase werden die Ideen aus der Forschung nun in der Praxis \u00fcbertragen, erprobt und skaliert.(Projektlaufzeit: 06\/2025 bis 10\/2028).<\/p>\n<p>Kontakt &amp; Konsortium:<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.tu.berlin\/civilsystems\/forschung\/projekte\/current-projects\/reallabor-iwiq\">FG Systemtechnik baulicher Anlagen, TU Berlin<\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/kompetenzwasser.de\/de\/forschung\/projekte\/iwiq\">Kompetenzzentrum Wasser Berlin\u00a0<\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/innovative-wasserkonzepte.de\/2025\/08\/26\/projektstart-reallabor-integrierte-wasser-und-waermerueckgewinnung-im-quartier-iwiq\/\">Nolde &amp; Partner &#8211; Innovative Wasserkonzepte\u00a0<\/a><\/p>\n<\/div><\/div><\/div><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-2 fusion_builder_column_1_2 1_2 fusion-flex-column\" style=\"--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:50%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:3.84%;--awb-margin-bottom-large:20px;--awb-spacing-left-large:3.84%;--awb-width-medium:50%;--awb-order-medium:0;--awb-spacing-right-medium:3.84%;--awb-spacing-left-medium:3.84%;--awb-width-small:100%;--awb-order-small:0;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><div class=\"fusion-image-element \" style=\"text-align:center;--awb-caption-title-font-family:var(--h2_typography-font-family);--awb-caption-title-font-weight:var(--h2_typography-font-weight);--awb-caption-title-font-style:var(--h2_typography-font-style);--awb-caption-title-size:var(--h2_typography-font-size);--awb-caption-title-transform:var(--h2_typography-text-transform);--awb-caption-title-line-height:var(--h2_typography-line-height);--awb-caption-title-letter-spacing:var(--h2_typography-letter-spacing);\"><span class=\" fusion-imageframe imageframe-none imageframe-1 hover-type-none\"><img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"857\" title=\"csm_KozeptIWIQ_1cc9acb909\" src=\"https:\/\/stadtmanufaktur.info\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/csm_KozeptIWIQ_1cc9acb909-1024x857.webp\" alt class=\"img-responsive wp-image-3317\" srcset=\"https:\/\/stadtmanufaktur.info\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/csm_KozeptIWIQ_1cc9acb909-200x167.webp 200w, https:\/\/stadtmanufaktur.info\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/csm_KozeptIWIQ_1cc9acb909-400x335.webp 400w, https:\/\/stadtmanufaktur.info\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/csm_KozeptIWIQ_1cc9acb909-600x502.webp 600w, https:\/\/stadtmanufaktur.info\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/csm_KozeptIWIQ_1cc9acb909-800x670.webp 800w, https:\/\/stadtmanufaktur.info\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/csm_KozeptIWIQ_1cc9acb909.webp 1080w\" sizes=\"(max-width: 850px) 100vw, 800px\" \/><\/span><\/div><div class=\"fusion-text fusion-text-5\"><p>Konzeptskizze f\u00fcr das Reallabor, Quelle: <a href=\"https:\/\/www.tu.berlin\/civilsystems\/forschung\/projekte\/current-projects\/reallabor-iwiq\">tu.berlin\/civilsystems\/forschung<\/a><\/p>\n<\/div><div class=\"fusion-separator fusion-full-width-sep\" style=\"align-self: center;margin-left: auto;margin-right: auto;margin-top:10px;width:100%;\"><\/div><div class=\"fusion-image-element \" style=\"text-align:center;--awb-caption-title-font-family:var(--h2_typography-font-family);--awb-caption-title-font-weight:var(--h2_typography-font-weight);--awb-caption-title-font-style:var(--h2_typography-font-style);--awb-caption-title-size:var(--h2_typography-font-size);--awb-caption-title-transform:var(--h2_typography-text-transform);--awb-caption-title-line-height:var(--h2_typography-line-height);--awb-caption-title-letter-spacing:var(--h2_typography-letter-spacing);\"><span class=\" fusion-imageframe imageframe-none imageframe-2 hover-type-none\"><img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"550\" title=\"fliessbild-wasser-und-energie\" src=\"https:\/\/stadtmanufaktur.info\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/fliessbild-wasser-und-energie-1024x550.png\" alt class=\"img-responsive wp-image-3319\" srcset=\"https:\/\/stadtmanufaktur.info\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/fliessbild-wasser-und-energie-200x107.png 200w, https:\/\/stadtmanufaktur.info\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/fliessbild-wasser-und-energie-400x215.png 400w, https:\/\/stadtmanufaktur.info\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/fliessbild-wasser-und-energie-600x322.png 600w, https:\/\/stadtmanufaktur.info\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/fliessbild-wasser-und-energie-800x430.png 800w, https:\/\/stadtmanufaktur.info\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/fliessbild-wasser-und-energie-1200x645.png 1200w, https:\/\/stadtmanufaktur.info\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/fliessbild-wasser-und-energie.png 1258w\" sizes=\"(max-width: 850px) 100vw, 800px\" \/><\/span><\/div><div class=\"fusion-text fusion-text-6\"><p>Stand der Technik (dunkelblau) und Innovation des Reallabors f\u00fcr Grauwasserecycling mit integrierter W\u00e4rmer\u00fcckgewinnung (hellblau), Quelle: <a href=\"https:\/\/kompetenzwasser.de\/de\/forschung\/projekte\/iwiq\">https:\/\/kompetenzwasser.de\/de\/forschung\/projekte\/iwiq<\/a><\/p>\n<\/div><div class=\"fusion-separator fusion-full-width-sep\" style=\"align-self: center;margin-left: auto;margin-right: auto;margin-top:10px;width:100%;\"><\/div><div class=\"fusion-text fusion-text-7\"><p class=\"c2\"><em><strong>Thematische Zug\u00e4nge:<br \/>\n<\/strong><\/em><strong><em>#Zirkul\u00e4re Wirtschaft #Bauwende#Architektur<\/em><\/strong><\/p>\n<p class=\"c2\"><em><strong>R\u00e4umliche Zug\u00e4nge:<\/strong><\/em><br \/>\n<em><strong>#Geb\u00e4ude<\/strong><\/em>\u00a0<strong><em>#Quartier #Campus Charlottenburg<\/em><\/strong><\/p>\n<p><em><strong>Projektwebsite &#8211; <a href=\"https:\/\/www.tu.berlin\/civilsystems\/forschung\/projekte\/current-projects\/reallabor-iwiq\">FG Systemtechnik baulicher Anlagen -TU Berlin\u00a0<\/a><\/strong><\/em><\/p>\n<\/div><div class=\"fusion-separator fusion-full-width-sep\" style=\"align-self: center;margin-left: auto;margin-right: auto;margin-top:20px;width:100%;\"><\/div><div class=\"fusion-image-element \" style=\"--awb-caption-title-font-family:var(--h2_typography-font-family);--awb-caption-title-font-weight:var(--h2_typography-font-weight);--awb-caption-title-font-style:var(--h2_typography-font-style);--awb-caption-title-size:var(--h2_typography-font-size);--awb-caption-title-transform:var(--h2_typography-text-transform);--awb-caption-title-line-height:var(--h2_typography-line-height);--awb-caption-title-letter-spacing:var(--h2_typography-letter-spacing);\"><span class=\" fusion-imageframe imageframe-none imageframe-3 hover-type-none\"><img decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"182\" title=\"2024-03-Reallabore-Logo_allgemein-300&#215;182\" src=\"https:\/\/stadtmanufaktur.info\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/2024-03-Reallabore-Logo_allgemein-300x182-1.jpg\" alt class=\"img-responsive wp-image-3224\" srcset=\"https:\/\/stadtmanufaktur.info\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/2024-03-Reallabore-Logo_allgemein-300x182-1-200x121.jpg 200w, https:\/\/stadtmanufaktur.info\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/2024-03-Reallabore-Logo_allgemein-300x182-1.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 850px) 100vw, 300px\" \/><\/span><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":13,"menu_order":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-3313","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/stadtmanufaktur.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3313","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/stadtmanufaktur.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/stadtmanufaktur.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/stadtmanufaktur.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/stadtmanufaktur.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3313"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/stadtmanufaktur.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3313\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3326,"href":"https:\/\/stadtmanufaktur.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3313\/revisions\/3326"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/stadtmanufaktur.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/13"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/stadtmanufaktur.info\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3313"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}